About Us

کەرەستەکانی مۆنتيسۆری

کەرەستەکانی مۆنتيسۆری دانراون بۆ ئەوەی دەرفەت بە منداڵان بدرێت بۆ دۆزینەوەی ئەنجامە گرنگەکانی فێربوون لە ڕێگەی دووبارەکردنەوە و پراکتیکەوە. هەر سەرچاوەیەکی فێرکردن یەک مهارەتی لە یەک کاتدا فێر دەکات و مەبەست لێی یارمەتیدانی قوتابیانە بۆ فێربوونی چۆنیەتی فێربوونی خۆیان و چارەسەرکردنی کێشەکان.

کەرەستەکانی مۆنتيسۆری چین؟

کەرەستەکانی مۆنتيسۆری ئامرازی فێرکردنی پێشکەوتوون کە ڕێگە بە منداڵان دەدەن بە ئەنجامدانی کار فێرببن، هەروەها کنجکاویان ورووژێنێت و هانیان دەدات بیر لە خۆیان بکەنەوە. ئەوان ئاسانن و خۆشن بۆ منداڵان بەکاریانبهێنن، و دانراون بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە فێربوون و گەشەکردن. کەرەستەکانی مۆنتيسۆری بناغەی میتۆدی مۆنتيسۆرین.

ئامانج لە بەکارهێنانی کەرەستەکانی مۆنتيسۆری یارمەتیدانی منداڵانە بۆ گەیشتن بە لێهاتوویی لە ئەنجامە گرنگەکانی فێربوون لە ڕێگەی پراکتیکی دووبارەوە. وتراوە کە "هیچ شتێک ناچێتە مێشکەوە کە پێشتر لە دەستەکانەوە نەهاتبێت"، کە ئەمە وتەیەکی دکتۆر ماریا مۆنتيسۆرییە.

مامۆستایەکی ڕاهێنراو منداڵ ئاشنا دەکات بە کەرەستەکانی مۆنتيسۆری لە ڕێگەی وانەیەکی سەرەکییەوە و پاشان هانی منداڵ دەدات کە خۆی کەرەستەکان لێکۆڵینەوە بکات. کاتێک منداڵان لە چالاکییەک تەواو دەبن، هەموو شتێک دەگەڕێننەوە بۆ شوێنی خۆی لە ناوچەی ڕێکخراودا.

لە میتۆدی مۆنتيسۆریدا، منداڵ ئاشنا دەکرێت بە کەرەستەکان لە ڕێگەی پێشکەوتنێکی پلاندانراودا کە لەبەرچاو دەگرێت بەرژەوەندییە تاکەکەسییەکانی، پێداویستییە گەشەییەکانی، و ئاستی شارەزایی. ئەم چوارچێوەیە ڕێکخراوەیە فێربوون ئاسان دەکات بە دانانی وانەکان پێکەوە بە شێوەیەک کە مانادار بێت.

پیتی کاغەزی لمین
بە بەکارهێنانی چاو و ماسولکەکانیان، قوتابیان دەتوانن ببنە خاوەنی دەنگە کتێبییە پەیوەندیدارەکان لەگەڵ پیتی کاغەزی لمین. منداڵان دەتوانن فێری نووسین بن بە کێشانەوەی هێمایەکە جار لە دوای جار تا ماسولکەکانیان شێوەی پیتەکە لەبیر بکەنەوە.

ژمارەکان و ژمارەژمێرەکان
لێکدانەوەی منداڵان لەسەر ژمارەکان، ڕیزبەندی، و بڕەکان هەموویان بە بەکارهێنانی کۆمەڵەکانی ژمارە و ژمارەژمێرە بەهێز دەکرێت. ئەم وانانە منداڵان فێردەکەن کە هەموو ژمارەیەک لە بەشە بچووکتر پێکهاتووە.

نەخشەی مەتەڵ
منداڵان دەتوانن فێری شێوە و ناوەکانی زەریاکان، کیشوەرەکان، و نیو گۆی زەوی جیهان ببن، هەروەها لە هەمان کاتدا تێگەیشتنێک لە پەیوەندییە شوێنییەکانیان لە ڕێگەی ئەم مەتەڵەوە بەدەست بهێنن.

لێپۆڕین (بریقلوپۆڕکردنی) ئاوێنە
پرۆسەی پاککردنەوەی ئاوێنە دەتوانێت منداڵان فێربکات چۆنیەتی پاککردنەوەی ڕووەکانی تر لە دەوروبەری ماڵ. بریقلوپۆڕکردن ڕێگەیەکی باشە بۆ باشترکردنی هاوئاهەنگی دەست و چاو، مهارەتی وردی جوڵە، چڕی، و سەربەخۆیی.

ئەلفوبێی جوڵاو
ئەلفوبێی جوڵاو ئامرازێکی گەورەیە بۆ یارمەتیدانی منداڵان لە فێربوونی خوێندنەوە و نووسین. ئەم ناوەرۆکە کارتەکانی فلاش بە زمانە جیاوازەکان تەواو دەکات. یارمەتی منداڵان دەدات بۆ ئامادەبوون بۆ خوێندنەوە و نووسین.

سێگۆشەی دروستکەر
بە بەکارهێنانی سێگۆشەی دروستکەر، دەتوانین بسەلمێنین کە هەر شێوەیەکی دوو ڕەهەندی ئەندازەیی دەتوانێت لە سێگۆشە و هێڵێکی ڕاست دروست بکرێت. پێنج سندوق هەیە. سێگۆشەی قەبارە و شێوە و ڕەنگی جیاواز لە هەر سندوقێکدا پڕکراوە.

پرەنسیپەکانی مۆنتيسۆری

دکتۆر ماریا مۆنتيسۆری چەندین دەیە بە تاقیکردنەوە و چاودێریکردنەوە خەریک بوو بۆ پەروردەکردنی بنەمای ئەو پرەنسیپانەی کە ڕێگەی پەروەردەیی مونتيسوري لەسەر دامەزراوە. ئەوان لەسەر ڕێزگرتن لە چۆنیەتی فێربوونی قوتابیان دامەزراون. هەرچەندە پرەنسیپەکانی مونتيسوري پەیوەندی بە جیاوازکردنی هەیە لە پەروەردەی نەریتی، ئەوا هەروەها پەیوەندی بە فێربوونی چۆنیەتی فێربوونی منداڵان هەیە.

پرەنسیپەکانی پەروەردەی مۆنتيسۆری

• ڕێزگرتن لە منداڵ:
  ڕێگەی مونتيسوري بایەخێکی زۆر بە مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵان بە گەورەترین ڕێزەوە دەدات. ئەمەش واتە ڕێگەدان بە هەموو منداڵێک بۆ گەشەکردن بە خێرایی خۆی، لە کاتێکدا ڕێز لە تاکەکەسیەتی دەگرێت لە ڕووی هەڵبژاردن، جوڵە، چاککردنەوەی هەڵە، و ئاستی بەدەستهێنان. ئەوانەی کە ڕاهێنراون لە ڕێگەی مۆنتيسۆریدا، کاری خۆیان لەگەڵ منداڵان و پەیوەندییەکانیان لەگەڵیان بە ڕێزەوە مامەڵە دەکەن.

• مێشکی هەڵمژەر (Absorbent Mind):
  ماریا مۆنتيسۆری دۆزییەوە کە شەش ساڵی یەکەمی منداڵ زیاترین شێوەدەرە. ئەو ئەم قۆناغەی لە گەشەی منداڵدا ناوناوە "قۆناغی مێشکی هەڵمژەر" چونکە منداڵ حەزی هەیە زانیاری وەک سپۆنجێک هەڵمژێت. بنەماکانی زیرەکی و کەسایەتی منداڵ لەم ماوەیەدا دادەنرێت، و تێگەیشتنی قووڵیان لە کولتوورەکەیان و جیهانی دەوروبەریان بەدەست دەهێنن.

• قۆناغە هەستیارەکان (Sensitive Periods):
  دکتۆر ماریا مۆنتيسۆری دۆزییەوە کە تەمەنی دیاریکراو هەیە کە منداڵان تێیدا بەتایبەتی ئامادەن بۆ فێربوونی بابەتە دیاریکراوەکان. ئەو ئەم تەمەنانەی بە "قۆناغی هەستیار" ناوزەد کردووە، کە بنەمایان ئەو دەرفەتانەی فێربوونن. قۆناغە هەستیارەکان بە ماوەیەکی درێژ لە چڕی، تەرکیزی بەهێز، دووبارەکردنەوە، و پابەندبوون بە ئەرکێک دیاری دەکرێت.

• فێربوونی هەموو منداڵێک (Educating the Whole Child):
  ئامانجی پۆلی مۆنتيسۆری ئەوەیە کە یارمەتی هەموو منداڵێک بدات بگاتە تەواوی توانا گەشەییەکانی لە هەموو بوارەکانی گەشەدا، لەوانە ئەکادیمی، تەندروستی، و پەیوەندییەکان. بەرنامەی خوێندنی مۆنتيسۆری تەنها زمانی و بیرکاری ناگرێتەوە، بەڵکو پەروەردەی هەستەوەرەکان، کولتووری، و ژیانی کرداریش دەگرێتەوە. کاتێک بیر لە پەروەردە و گەشەی منداڵ دەکەیتەوە، گرنگە هەموو بەشە جوڵاوەکان پێکەوە لەبەرچاو بگریت.

• فێربوونی تاکەکەسی:

پرۆگرامی خوێندنی مۆنتيسۆری بۆ هەر منداڵێک تایبەت دەکرێت بۆ گونجاندنی لەگەڵ تەمەن، سەرنج، و پێداویستیی گەشەی دیاریکراوی. فێربوونی تاکەکەسی، فێربوونی تاکەکەسی بە بەکارهێنانی کەرەستەکانی مۆنتيسۆری بۆ هەر قوتابیەک بەپێی ئاستی گەشەی دەدرێت. مامۆستاکان چاودێری گەشەی ئەکادیمی قوتابیان دەکەن و یارمەتی دەدەن کاتێک پێویستە بۆ دڵنیابوون لە سەرکەوتنیان.

• ئازادی جوڵە و هەڵبژاردن:

ماریا مۆنتيسۆری، دامەزرێنەری ڕێگەی پەروەردەیی مونتيسوري، دۆزییەوە کە منداڵان باشترین فێربوون کاتێک کە دەرفەتی زۆریان هەیە بۆ لێکۆڵینەوە، دەتوانن چالاکییەکانی خۆیان هەڵبژێرن، و شوێنپێی حەزەکانیان بکەون. منداڵان لە پۆلی مونتيسوریدا ئازادییان پێ دەدرێت بۆ لێکۆڵینەوە لە شوێنەکە، هەڵبژاردنی چالاکییەکانی خۆیان، و دۆزینەوەی ڕێگاکانی خۆیان بۆ فێربوون. نیشانە دیارەکانی ڕێگەی مونتيسوري بۆ پەروەردە ئەوەیە کە چالاک، تاکەکەسی، خۆ-چاککەرەوە، و لەسەر بنەمای سەرنج و پێداویستییە تاکەکەسییەکانی هەر منداڵێکە.

• ژینگەی ئامادەکراو (Prepared Environment):

"ژینگەی ئامادەکراو" ناوێکی تری پۆلی مۆنتيسۆرییە. هەموو شتێک لەم شوێنەدا بە وریاییەوە دانراوە و ئەرکێکی هەیە، کە ئەمەش دەیکاتە ژینگەیەکی نموونەیی بۆ فێربوون. ڕێکخستنێکی ڕوون هەیە، کە بەسوودە بۆ گەشەی بیرکردنەوەی ڕاستگۆیانەی منداڵ. چەمکە ناوەندییەکە بریتییە لە "ڕێکخستن لە هەردوو ژینگە و مێشکدا". منداڵان ئۆتۆنۆمی تەواویان هەیە بۆ شوێنکەوتنی حەزە تاکەکەسییەکانیان، هەڵبژاردنی پڕۆژەکانی خۆیان، و فێربوون بە خێرایی خۆیان لە کاتی بوونیان لەم شوێنەدا.

• هاندانی ناوەکی (Intrinsic Motivation):

لە میتۆدی مۆنتيسۆریدا، خۆی کارەکە فێربوون بە ئەنجامێکی ئەرێنی دادەنرێت. وەک شێوازی بەهێزکردن، ئەستێرە زێڕینەکان لە پۆلی مۆنتيسۆریدا بەکار نایەن. لەبری ئەوە، منداڵان ڕەزامەندی بەدەست دەهێنن لە ئامادەکردنی ئەرکێک و بەکارهێنانی بە شێوەیەکی سەربەخۆ.

• سەربەخۆیی:

پەروەردە لە میتۆدی مۆنتيسۆریدا جەخت لەسەر خۆ-پشت بەستن دەکاتەوە. دەرفەت، سەرچاوە، و ڕێنمایی پێویست دەدات بە منداڵان بۆ ئەوەی ببنە فێرخوازی سەربەخۆ. باوەڕی وایە کە منداڵان بە شێوەیەکی سروشتی کنجکاون و کراوەن بۆ فێربوون کاتێک دەرفەتی دروستیان پێدەدرێت. لە پۆلی مۆنتيسۆریدا، ئازادی بۆ فێربوون و لێکۆڵینەوە لەسەرو هەموو شتێک جەخت لەسەر دەکرێتەوە.

• خۆ-پەروەردە (Auto-Education):

بیرۆکەی فێربوونی خۆ-ڕێبەردراو ناوەندی ڕێگەی مونتيسورییە. ئەم بیرۆکەیە لەسەر بیرۆکەی ئەوە دامەزراوە کە منداڵان دەتوانن خۆیان فێرببن ئەگەر مادی گرنگگیرایان پێ بدرێت بۆ کارکردن. لەبەر ئەم پێویستییە، سەرچاوەکانی مونتيسوري دروست کراون بۆ ئەوەی دەسەڵاتی زیاتر بە منداڵان بدرێت لە فێربوونیاندا. مامۆستایانی مۆنتيسۆری ژینگەیەک ئاسان دەکەن کە منداڵان بتوانن بە سەربەخۆیی فێرببن لە ڕێگەی ڕێنمایی و پشتگیرییەوە.

بەردەوام بە لە پەیوەندیدا و زانیاریت هەبێت لە ڕێگەی بەرنامەی نوێی قوتابخانەی نێودەوڵەتی مۆنتيسۆری، کە بۆ بەستنەوەی پەیوەندی لە نێوان ماڵ و قوتابخانە دیزاین کراوە. ئەم ئامرازە بەهێزە پەیوەندییەکان شۆڕشگێڕانە دەکات، ڕێگە دەدات بە تۆ کە ئاگادارکردنەوەی خێرا وەربگریت بۆ ڕاگەیاندنە گرنگەکان، دەستت بگات بە نوێکردنەوەی پۆلەکان، و ڕاستەوخۆ قسە بکەیت لەگەڵ مامۆستاکان، هەموو ئەمانە لە ڕێگەی مۆبایلە زیرەکەکەتەوە. جگە لە نامەکان، بەرنامەکە وەک ناوەندی سەرەکی تۆ کاردەکات بۆ هەموو زانیارییە پەیوەندیدارەکان بە قوتابخانەوە، کە تێیدا دەتوانیت بە ئاسانی بەشداری منداڵەکەت بپشکنیت، ئەرکە داهاتووەکان ببینیت، و ڕوونکردنەوەی ساڵنامەی قوتابخانە بۆ بۆنەکان و پشووەکان. ئامانجەکەمان ئەوەیە کە کۆمەڵگەیەکی شەفافتر و هاوکارتر بۆ قوتابخانەی نێودەوڵەتی مونتيسوري دروست بکەین، و بەرنامەکەمان هەموو سەرچاوە پێویستەکان دەخاتە بەردەستی تۆ، کە ئەمەش بەشداریکردنی چالاکانە لە پەروەردەی منداڵەکەتدا لەهەر کاتێک ئاسانتر دەکات.

سیاسەتەکانی ئاماژەپێدراو لەم دەستوورنامەیەدا بۆ ڕێنمایی دانراون و لەژێر بڕیاری تەواوی قوتابخانەی نێودەوڵەتی مۆنتيسۆری - هەولێر، سەرۆکی قوتابخانە، و ئەنجومەنی بەڕێوەبەردا دەگۆڕدرێن. هەموو ئەندامانی ستاف بەرپرسیارن لە جێبەجێکردنی سیاسەت و ڕێکارەکان کە لێرەدا ئاماژەی پێکراوە.

دەستوورنامەی دایک و باوک بۆ قوتابخانەی نێودەوڵەتی مۆنتيسۆری هەولێر بریتییە لە ڕێبەرێکی بنەڕەتی کە بۆ ئەوە دانراوە کە زانیاری گشتگیر بدات بە دایک و باوکان دەربارەی ڕێگەی تایبەتی مۆنتيسۆریی قوتابخانەکە، سیاسەتە کارگێڕییەکان، و چاوەڕوانییەکانی کۆمەڵگا. وردەکاری هەموو شتێک لە فەلسەفەی قوتابخانەکە دەربارەی فێربوونی بە سەرکردایەتی منداڵ و سەربەخۆیی، تا زانیاری کرداری دەربارەی وەرگرتن، ڕۆتینی ڕۆژانە، کەناڵەکانی پەیوەندی، و ڕێگاکانی بەشداریکردنی چالاکانەی دایک و باوکان لە گەشتی پەروەردەیی منداڵەکانیان و لە کۆمەڵگای قوتابخانەکەدا. ئەم دەستوورنامەیە وەک بنەمایەکی سەرەکی کاردەکات بۆ پەروردەکردنی هاوبەشییەکی بەهێز لە نێوان ماڵ و قوتابخانەدا، کە دڵنیایی دەدات لە ژینگەیەکی یەکگرتوو و پشتگیریکەر بۆ هەموو قوتابیەک.